Nhóm đối tượng trẻ em có những sự khác biệt rõ rệt về khả năng hoạt động và sự phát triển của nội tạng, tế bào và thậm chí là sức đề kháng. Trẻ em thường có xu hướng nhạy cảm hơn đối với sự biến đổi của môi trường và có thể lực chưa được phát triển một cách tối ưu. Chính vì thế, sự cẩn trọng với việc đảm bảo môi trường lớn lên của trẻ nhỏ có đầy đủ những yếu tố giúp trẻ trở nên khoẻ mạnh cũng là một nền tảng cơ bản và có mối quan hệ phụ thuộc chặt chẽ với sự phát triển trong quá trình dậy thì của các em sau này.
- Thời kì phát triển trong tử cung
Thời gian quá trình thụ thai đến lúc trẻ ra đời có giới hạn trung bình từ 270 – 280 ngày. Với sự kết nối của dây rốn – một chiếc dây hai đầu, một đầu được nối vào nhau thai gắn liền với tử cung, tạo ra sự trao đổi máu giàu oxy và dinh dưỡng giữa người mẹ (thai phụ) và thai nhi trong phần tử cung. Dây rốn chứa gelatin của Wharton, một chất gelatin được làm chủ yếu từ mucopolysacarit giúp bảo vệ các mạch máu bên trong dây rốn. Dây rốn bao gồm một tĩnh mạch chứa oxy và chất dinh dưỡng, cùng với hai động mạch chứa máu bị khử oxy và mất chất dinh dưỡng. Ngoài ra, dây rốn còn có tác dụng truyền kháng sinh khi người mẹ dùng kháng sinh vào cơ thể của bé và nhận chất thải từ nhau thai. Chính vì thế, sự phát triển của thai nhi phụ thuộc chặt chẽ vào sức khoẻ và bệnh tật của người mẹ.
Ở thời kỳ này, người mẹ cần đặc biệt lưu ý giữ gìn sức khoẻ cho mình bằng đảm bảo những điều sau:
- Ăn uống đầy đủ các chất: Đạm, mỡ, đường, vitamin
- Đặc biệt đề phòng các bệnh nhiễm khuẩn như cúm, rubella, .. vì con có thể gây ra những tình huống đáng tiếc như dị dạng, đẻ non và những tình trạng liên quan
- Hạn chế tối đa việc chụp X-quang vì khi tiếp xúc với tia X, rất có khả năng trẻ sẽ bị chậm phát triển, nặng nề hơn là dị tật, dị dạng.
- Người mẹ bị những bệnh truyền nhiễm như viêm gan B, giang mai, HIV, lậu với những bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục khác rất dễ lây sang thai nhi
Chính vì sức khỏe của người mẹ luôn có sự ảnh hưởng trực tiếp tới thai nhi, việc bảo vệ sức khoẻ của chính bản thân thai phụ luôn là vấn đề cần được ưu tiên và đặt lên hàng đầu trong quá trình mang thai, đặc biệt là từ tháng thứ 3-6 (khi trẻ bắt đầu hình thành các cơ quan và bước đầu phát triển não bộ).
2. Thời kỳ sơ sinh (tính từ lúc trẻ được sinh cho tới 4 tuần tuổi)
Đây là một thời kỳ vô cùng quan trọng đối với trẻ nhỏ, khi trẻ bước vào sự thích nghi đối với môi trường sống bên ngoài tử cung. Trong quá trình này, trẻ bắt đầu thở bằng phổi, các vòng tuần hoàn trong cơ quan sinh học của trẻ chính thức hoạt động. Đây cũng là một giai đoạn nhạy cảm và trẻ dễ mắc những căn bệnh nhỏ hoặc phát sinh sự cố với đường thở và bộ máy tiêu hoá bắt đầu làm việc. Nếu phát hiện trẻ có những bất thường như tiếng thở lạ, thở không đều hoặc hay nôn mửa, sặc không rõ lí do hoặc dị ứng, lập tức đưa trẻ đến bệnh viện nhi gần nhất để được hỗ trợ thăm khám và cấp cứu kịp thời.
Trẻ ngủ nhiều trong thời kỳ này là một điều bình thường do hệ thần kinh chưa được phát triển đầy đủ. Đa phần bé sẽ có xu hướng ngủ nhiều trong ngày, đặc biệt vào sau khi ăn xong. (Nếu trẻ không thể ngủ hoặc khó ngủ, phụ huynh cần xem xét đưa trẻ đến bác sĩ)
Đặc điểm bệnh lý của trẻ trong thời kỳ này chính là việc dễ mắc những căn bệnh như nhiễm khuẩn da, rốn, phổi, tiêu hoá, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não,… Những căn bệnh này khi không được cấp cứu hoặc chữa trị kịp thời rất dễ nặng lên và dẫn đến tử vong.
Đảm bảo chăm sóc nuôi dưỡng trẻ như sau:
- Luôn giữ ấm cho trẻ
- Đảm bảo vô khuẩn, có thể sử dụng máy vô trùng và giữ gìn sạch sẽ lớp da trẻ.
- Tã lót và các dụng cụ sử dụng cho trẻ (đệm nằm, bình sữa, máy vắt sữa, núm vú,…) cần được đảm bảo sạch sẽ
- Lượng sữa mẹ cho trẻ bú cần được đáp ứng đủ
- Ăn bổ sung đúng phương pháp
- Giữ ấm, đề phòng trẻ khỏi các bệnh lây nhiễm
Tiêm chủng đầy đủ theo lịch:
- Suy dinh dưỡng
- Còi xương
- Tiêu chảy
- Viêm phổi
- Do tiếp xúc rộng rãi trong quá trình răng sữa, tăng khả năng mắc bệnh như ho, cúm, sởi, ho gà, bạch hầu,…
- Tăng khả năng mắc các bệnh miễn dịch như hen, mẩn ngứa,…
- Vẫn bị mắc các bệnh nhiễm khuẩn ở đường hô hấp và tiêu hoá. Cho trẻ ăn sữa mẹ ở thời kỳ này là điều kiện tốt nhất.
3. Những thời kỳ về sau (sau thời kỳ sơ sinh)
Sau giai đoạn sơ sinh, trẻ sẽ chuyển tiếp sang những giai đoạn lớn hơn như thời kỳ bú mẹ, răng sữa và thanh thiếu niên. Ở những giai đoạn này, trẻ em dần lớn lên với nhận thức, học hỏi và sự thích nghi của các cơ quan chức năng cơ thể đối với môi trường xung quanh. Ngoài ra, các em có thể sở hữu thêm những đặc điểm khác liên quan đến môi trường xung quanh nơi em ở. Chính vì thế, đây cũng là những bước phát triển vô cùng quan trọng, một chìa khoá quan trọng cho sức khoẻ của các em ở giai đoạn trung niên sau này. Những thói quen sinh hoạt, ăn uống và điều kiện môi trường sẽ là gốc cho sức khoẻ lâu dài của trẻ.
Đối với thời kỳ bú sữa và răng sữa, trẻ đã dần có được nhận thức. Hơn nữa, hệ tiêu hoá, hệ miễn dịch cũng như hệ thần kinh song song phát triển mạnh mẽ (nếu các em có được điều kiện đầy đủ để phát triển trong thời kỳ sơ sinh). Tuy nhiên, những sự phát triển các em có ở giai đoạn này chỉ là phần đầu cho sự phát triển tối ưu sau này trong cơ thể của các em ở quá trình dậy thì. Chính vì vậy, các em vẫn có nguy cơ mắc những căn bệnh như:
- Suy dinh dưỡng
- Còi xương
- Tiêu chảy
- Viêm phổi
- Do tiếp xúc rộng rãi trong quá trình răng sữa, tăng khả năng mắc bệnh như ho, cúm, sởi, ho gà, bạch hầu,…
- Tăng khả năng mắc các bệnh miễn dịch như hen, mẩn ngứa,…
- Vẫn bị mắc các bệnh nhiễm khuẩn ở đường hô hấp và tiêu hoá.
Ở thời kỳ bú sữa, trẻ bắt đầu lớn nhanh, việc tăng cân nặng ở trẻ đã được nhận thấy một cách rõ rệt, có thể là gấp rưỡi, gấp hai,.. Chiều cao cũng có thể tăng gấp rưỡi song song với cân nặng nếu trẻ có nguồn dinh dưỡng đầy đủ thời sơ sinh. Các chức năng chống lại sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh còn rất kém. Chính vì vậy, trẻ em ở giai đoạn bú sữa nên được chú ý ở:
- Lượng sữa mẹ cho trẻ bú cần được đáp ứng đủ
- Ăn bổ sung đúng phương pháp
- Giữ ấm, đề phòng trẻ khỏi các bệnh lây nhiễm
- Tiêm chủng đầy đủ theo lịch
Ở thời kỳ răng sữa, trẻ bắt đầu phát triển nhanh về vận động và tinh thần. Có những trẻ sẽ bộc phát một phần tính cách ra bên ngoài một cách rõ rệt. Ở thời kỳ này, trẻ có thể sẽ ham chơi hơn, ham leo trèo, nghịch ngợm hơn và có nhu cầu vận động cao hơn. Thời gian ngủ bắt đầu vào khung giờ nhất định và ít hơn rõ rệt so với thời kỳ bú sữa và sơ sinh. Trẻ sẽ có nhiều ý thức hơn về các mối quan hệ xung quanh và nhiều gia đình đã có thể cho trẻ tự làm những hành động như xúc ăn, đánh răng và chơi đồ chơi ở giai đoạn này. Một biểu hiện nữa chính là sự thoải mái hơn trong việc tiếp xúc cùng người lạ và người lớn tuổi.
Tuy nhiên, sự ham chơi và cởi mở sẽ có thể khiến trẻ bị tăng nguy cơ mắc những căn bệnh liên quan đến virus, miễn dịch và tiêu hoá. Để hỗ trợ tối ưu việc phòng tránh những nguy cơ này, trẻ cần được đảm bảo:
- Phụ huynh giáo dục trẻ về ý thức vệ sinh, rửa tay, đánh răng, rửa mặt, tắm gội đều đặn
- Tổ chức nhiều hoạt động vui chơi ngoài trời hơn
- Cách ly với những trẻ khác và bổ sung đủ chất dinh dưỡng nếu trẻ bị bệnh
- Tiêm chủng đúng lịch
