Tiếp cận đủ lượng thực phẩm an toàn và lành mạnh là chìa khóa để duy trì sự sống và tăng cường sức khỏe tốt. Tuy nhiên, thực phẩm không an toàn có chứa vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng hoặc các chất hóa học có hại, có thể gây ra hơn 200 bệnh – từ tiêu chảy đến ung thư.
Ước tính có khoảng 600 triệu người bị bệnh sau khi ăn thực phẩm bị ô nhiễm và 420.000 người chết mỗi năm. Bệnh tiêu chảy là căn bệnh phổ biến nhất do tiêu thụ thực phẩm bị ô nhiễm, khiến 550 triệu người mắc bệnh và 230.000 ca tử vong mỗi năm. Trẻ em dưới 5 tuổi chịu 40% gánh nặng bệnh tật do thực phẩm, với 125.000 ca tử vong mỗi năm.
- Nguyên nhân gây ô nhiễm thực phẩm:
- Vấn đề nêu trên được gây ra bởi 3 nhóm tác nhân chính:
+) Mối nguy sinh học: vi khuẩn, virus, ký sinh trùng
+) Mối nguy hóa học:
- Các chất ô nhiễm từ môi trường: chì từ khí thải trong các phương tiện di chuyển
- Các chất hóa học trong nông nghiệp: phân bón, thuốc thú ý, thuốc kích thích tăng trưởng
- Các chất phụ gia thực phẩm: chất tạo màu, tạo hương liệu,…. sử dụng không đúng danh mục cho phép hoặc không đúng hướng dẫn
- Các chất độc tự nhiên trong thực phẩm: mầm khoai tây, măng, cá nóc, độc tố vi nấm Aflatoxin trong ngô, đậu, lạc,…
+) Mối nguy vật lý: Con người có thể mắc các bệnh tiêu hoá do mảnh kim loại, thuỷ tinh, xương, lông tóc bị lẫn vào thực phẩm hay các thực vật, động vật nuôi bị ô nhiễm phóng xạ
2. Các dấu hiệu khi bị ngộ độc thực phẩm:
Ngộ độc thực phẩm nhẹ thường ít nguy hiểm tới tính mạng nhưng nó cũng có thể gây ra triệu chứng khiến người bệnh mệt mỏi, khó chịu. Cho nên, dù ở mức độ nhẹ cũng cần được phát hiện sớm để có những biện pháp chăm sóc phù hợp nhằm hạn chế tối đa ảnh hưởng của tình trạng này đối với sức khỏe. Một số biểu hiện của ngộ độc thực phẩm nhẹ bao gồm:
- Đau bụng
- Buồn nôn, nôn mửa
- Tiêu chảy
- Sốt
- Mệt mỏi và chán ăn
Triệu chứng cụ thể của từng tác nhân gây ra ngộ độc thực phẩm bao gồm:
- Mối nguy sinh học: đau bụng, nôn, tiêu chảy, mất nước (khát nước, khô môi), sốt, vã mồ hôi
- Mối nguy hóa học: đau đầu chóng mặt, tim đập nhanh, truỵ mạch
- Mối nguy vật lý: buồn nôn, ói mửa, da sạm đen, các cơ quan trong cơ thể bắt đầu xảy ra những tổn thương nhanh chóng
Một số triệu chứng của bệnh nhân khi bị ngộ độc thực phẩm nặng bao gồm:
- Rối loạn thần kinh: nhìn mờ, khó nói, tê liệt cơ, đau đầu, chóng mặt
- Rối loạn tim mạch: tụt huyết áp, loạn nhịp tim, khó thở
- Có lẫn máu hoặc chất nhầy trong phân, tiểu ít, đau ở các vị trí khác ngoài bụng như ngực, cổ, hàm, họng
3. Cách sơ cứu khi bị ngộ độc thực phẩm:
- Gây nôn: đặt người bệnh nhân nằm nghiêng, phần đầu kê hơi cao để chất thải khi nôn ra không bị trào ngược vào phổi, không kích thích quá mức gây sặc cho người bệnh; rửa sạch tay rồi đặt vào lưỡi bệnh nhân để kích thích gây nôn. Trường hợp bị ngộ độc thực phẩm đã hôn mê thì không nên thực hiện kích thích gây nôn vì sẽ dễ gây sặc, ngạt thở
- Giữ lại mẫu thực phẩm nghi ngờ nếu có
- Cho người bệnh uống thật nhiều nước và nghỉ ngơi: có thể sử dụng nước lọc, oresol hoặc nước gạo rang để bù lượng nước mất đi
- Gọi cấp cứu số 115 hoặc đưa bệnh nhân tới cơ sở y tế gần nhất
4. Cách phòng tránh ô nhiễm thực phẩm:
- Chọn mua sử dụng các thực phẩm an toàn: không mua các thực phẩm không rõ nguồn gốc, địa chỉ; không dùng các thực phẩm có chất độc (cá nóc, cóc)
- Giữ mọi thứ sạch sẽ: rửa tay trước khi tiếp xúc và chế biến thực phẩm, rửa tay sau khi đi vệ sinh; rửa các dụng cụ dùng để chế biến thực phẩm, bảo vệ khu vực bếp khỏi các sinh vật gây hại
- Để riêng rẽ thực phẩm chín và thực phẩm sống: sử dụng các dụng cụ chế biến riêng với thực phẩm tươi và thực phẩm chín
- Đun nấu kỹ
Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ an toàn: không để thực phẩm đã nấu ở ngoài quá 2 giờ, giữ cho loại thực phẩm được nấu để ăn nóng được nóng liên tục (trên 60 độ C) cho tới khi ăn, không bảo quản thực phẩm quá lâu, ngay cả khi để trong tủ lạnh, bảo quản ngay thực phẩm mới chế biến và các thực phẩm dễ ôi thiu (dưới 5 độ C)
